New York'taki Özgürlük Heykeli'nin Parasını Sultan Abdüláziz Ödemişti

Konu, 'Serbest Kürsü' kısmında Omer tarafından paylaşıldı.

  1. Omer

    Omer Site Müdavimi

    Kayıt:
    7 Mayıs 2008
    Mesajlar:
    1.595
    Beğeniler:
    692
    Şehir:
    SAKARYA
    Motosiklet:
    Yamaha
    Konu
    ABD'deki özgürlük heykelinin ilginç hikayesi ve bizimle bağlantısı.


    Heykelin masraflarının büyük kısmının, zamanın hükümdarı Sultan Abdüláziz tarafından bizzat ödenmiş oldugunu bılıyormusunuz?

    Nasıl mı ?Buyrun...! Gülsekmi,ağlasak mı bilemiyorum..! :)


    -
    New York'taki Özgürlük Heykeli'nin parasını Sultan Abdüláziz ödemişti-

    ABD Başkanı George W. Bush'un gelişi, bana New York'un sembolü sayılan ‘Özgürlük Heykeli'nin pek bilinmeyen macerasını hatırlattı.

    Heykel, 19. yüzyılın ortalarında Türk toprağı olan Mısır'a dikilmesi maksadıyla Fransızlar tarafından hazırlanmış ama sonradan yaşanan bazı şanssızlıklar yüzünden Mısır yerine Amerika yolunu tutmuştu. İşin daha da garip tarafı, heykelin masraflarının büyük kısmının, zamanın hükümdarı Sultan Abdüláziz tarafından bizzat ödenmiş olmasıydı.

    ‘NEW York' dendiği zaman, çoğumuzun hatırına ilk önce Manhattan'daki gökdelenler ve şehrin hemen önündeki adada yükselen, kaidesiyle beraber tam 93 metrelik ‘Özgürlük Heykeli' gelir.

    1880'li senelerde Fransa'da yapılan Özgürlük Heykeli'nin masraflarının büyük kısmının bizden çıktığını, projesinin New York'a değil, o yıllarda Türk toprağı olan Mısır'a dikilmek üzere hazırlandığını ve son anda yaşanan bir talihsizlik neticesinde Amerika'ya gittiğini bilir misiniz?

    İşte, kaçırılan bu fırsatın kısa öyküsü:

    19. asırda Osmanlı İmparatorluğu'nun toprağı olan Mısır, yüzyılın ilk yıllarından itibaren Kavalalı Mehmed Ali Paşa'nın soyundan gelen ‘Hıdiv' unvanlı valiler tarafından idare ediliyordu ve içişlerinde bağımsız hale gelmişti. Mısır valileri, sadece yabancı memleketlerle imzaladıkları anlaşmalarla mali protokolleri padişaha tasdik ettirmekle yükümlüydüler ve İstanbul, bu gibi talepleri genellikle her zaman yerine getiriyordu.

    Mısır Valisi Said Paşa'nın Fransız mühendis Ferdinand de Lesseps'e 1854'te hazırlattığı ve Akdeniz ile Kızıldeniz'i birbirine bağlayacak olan Süveyş Kanalı projesi de onaylaması için Osmanlı hükümdarına sunulmuştu. Projenin arkasında Fransa vardı ama İngiltere, Akdeniz'deki ve Hindistan'daki hákimiyetini sona erdirebilecek olan böyle bir hazırlığa karşı çıkıyor ve zamanın hükümdarı Sultan Abdüláziz'i, projeyi reddetmesi için devamlı bir baskı altında tutuyordu.

    Said Paşa, İstanbul'un tasdikini beklemedi ve 1854'ün 30 Kasım'ında Fransız mühendise projenin hayata geçirilmesi için gerekli şirketin kurulması iznini verdi. Fransız sermayesiyle kurulan şirketin hisse senetlerinin tamamı satılınca İngiltere, Sultan Abdüláziz'e daha da fazla baskı yapmaya başladı ve hükümdar, Mısır Paşası'nın projesini 12 yıl boyunca onaylamadı.

    Mısır tarafı ise, İstanbul'un tasdiki gelmeden işe başladı ama Said Paşa 1863'te birdenbire ölüverdi. Yerine geçen İsmail Paşa ise Fransız değil, İngiliz taraftarıydı, bu yüzden iktidarının ilk yıllarında projeye gereken önemi vermedi ama daha sonraki senelerde Kanal'ın Mısır'a nasıl bir hayati değişiklik getireceğini farkedince işe o da dört elle sarıldı. Kazılar neredeyse tamamlanmak üzereyken Fransız hükümeti, Sultan Abdüláziz'e İngilizler'den daha fazla baskı yapmaya başladı. Sultan Abdüláziz, 1866'nın 19 Mart'ında yayınladığı fermanla Kanal'a izin verirken Kanal Şirketi ile Said ve İsmail Paşalar arasında varılan anlaşmaları onayladı, üstelik Mısır'ın kanal inşaatı için yaptığı dış borçları de devlet garantisi altına aldı ve kendisi de Kanal Şirketi'nin hisselerine oldukça yüksek bir mebláğ yatırdı.

    ASYA'NIN IŞIĞI OLACAKTI

    Said Paşa ile kanalın mühendisi olan Ferdinand de Lesseps arasında 1854'te varılan anlaşmanın çok ilginç bir maddesi vardı: Kanal'ın Akdeniz'e açıldığı yere dev bir heykel dikilecekti. Heykel, firavunlar zamanının giysilerine bürünmüş bir kadın şeklinde olacak ve elinde ‘Asya'nın ışığının Mısır'dan geldiğini' sembolize eden bir meşale tutacaktı. Sultan Abdülaziz'in ödediği paralar arasında yapılacak olan heykelin masraflarının bir bölümü de vardı.

    Paşa ve mühendis, eseri Fransa'nın tanınmış heykeltraşlarından olan Frederic Auguste Bartholdi'ye sipariş ettiler, hatta bir hayli avans da ödendi ve Bartholdi işe başladı. Dikileceği yerde monte edilecek şekilde parçalar halinde hazırlanan heykel birkaç sene sonra tamamlanmış, kanalın Akdeniz'e açıldığı yerde birkaç hafta içerisinde yerleştirilebilecek hale getirilmiş ve Marsilya'dan bir gemi ile Mısır'a nakledilmesinin hazırlıklarına bile girişilmişti.

    Ama, Said Paşa'dan sonra Mısır'ın başına geçen İsmail Paşa, Müslüman bir memlekette böylesine büyük bir heykelin dikilmesinin halk arasında hoşnutsuzluk yaratacağını düşündü ve mühendis Ferdinand de Lesseps'e, heykelin Mısır'a getirilmemesi talimatını verdi. Mühendis'in Paşa'yı ikna çabaları neticesiz kaldı. Süveyş Kanalı 1869 Kasım'ında dünyanın dört bir tarafından gelen davetlilerin katıldığı büyük ama ‘heykelsiz' törenlerle açıldı. Bartholdi'nin eseri ise, Mısır'da bu yaşananlardan sonra Paris'te bir depoya kondu ve tozlanmaya terkedildi.

    O yıllarda dünyanın bir başka tarafında, Fransa ile Amerika Birleşik Devletleri arasında büyük bir muhabbet yaşanıyor ve taraflar birbirlerine jest üstüne jest yapıyorlardı.

    HEYKEL, AMERİKA YOLUNDA

    Paris'te kurulan Fransız-Amerikan dostluk grubunun lideri olan Edouard Rene Lefebvre de Laboulaye, Fransız Hükümeti'ni Amerikalılar'ın Fransa'nın dostluğunu daima hatırlamaları için bir hediye gönderilmesi konusunda ikna etti ve hediyenin devásá bir heykel olması kararlaştırıldı. Heykel bir elinde hukuku simgeleyen bir kitap tutacak, diğer elinde de ‘dünyayı aydınlatan özgürlüğün sembolü' olan bir meşale taşıyacaktı.

    Sipariş gene aynı heykeltraşa, Frederic Auguste Bartholdi'ye verildi. Bartholdi'nin eseri zaten hazırdı, senelerden beri bir depoda beklemedeydi ve tek eksiği üst kısmında, yani elleriyle kollarında ve yüzünde bazı değişiklikler yapılmasıydı.

    Amerikalılar heykelin New York'un hemen girişinde bulunan ufak adalardan birine yerleştirilmesine karar verdiler. Bartholdi, kaidenin yerini görmek için New York'a gitti ve Paris'e dönüşünde yeniden işe başladı. Bakır ve çelikten yaptığı heykelin mühendisliği ilgilendiren taraflarını Paris'e kendi adıyla anılan bir kule dikmiş olan Gustave Eiffel ile beraberce çalışarak tamamladı ve 1884 Haziran'ın ilk günlerinde eserini Fransız hükümetine teslim etti. Bartholdi heykelin yüzünü tamamen değiştirmiş ve metale annesi Charlotte'in siluetini işlemişti. Birbirine monte edilecek şekilde yapılmış 350 parçadan oluşan heykel ‘İsere' adındaki bir Fransız gemisine yüklendi ve 4 Kasım 1885 günü New York'a ulaştı.

    New York'ta, bu arada heykelin kaidesinin yapımı için bir bağış kampanyası başlamış, ilk bağışı Macar göçmeni olan, New York'ta ‘World' adında bir gazete çıkartan Joseph Pulitzer yapmış ve kaide için 100 bin dolar vermişti. Macar göçmeni gazeteci, daha sonra gazetecilikte dünyanın en büyük ödülü sayılan ‘Pulitzer'in de isim babası olacaktı.

    Kaidenin inşasından sonra sıra heykelin dikilmesine ve resmi açılışa geldi. Bartholdi, New York'a yanına bu defa Süveyş Kanalı'nın mühendisi ve heykelin fikir babası olan Ferdinand de Lesseps'i de alarak gitti ve 1886'nın 25 Ekim'inde yapılan törende eserinin açılışını bizzat yaptı.

    Siz bu yazdıklarımı okuduğunuz sırada, ABD Başkanı George W. Bush İstanbul'da olacak. ‘Özgürlükler Ülkesi'nin başkanının gelişi bana ‘Özgürlük Heykeli'nin pek bilinmeyen bu macerasını hatırlattı, heykelin öyküsünü Mahmut Esat Ozan'ın yaptığı ve Şeyma Arsel'in bana gönderdiği bir çalışmadan özetledim.

    Semt tarihi, Sinan Genim'in yazdığı gibi böyle yazılır

    ŞEHİR tarihçiliği alanındaki en büyük eksiklerimizden biri, semtlerin geçmişi hakkında yeterli çalışmaların yapılmamış olmasıdır.

    Türkiye'nin önde gelen ‘zevkli' mimarlarından olan ve mimarlığının yanısıra mimari tarihi konusunda da eserler veren Dr. Sinan Genim'in geçtiğimiz günlerde tamamladığı bir kitap projesi, bu konuda gelecekte yapılacak olan çalışmalara öncülük edecek. ‘Geçmişten Günümüze Beyoğlu' isimli iki ciltlik büyük boy eserde Beyoğlu'nun geçmişi bahçelerinden hamamlarına, türbelerinden kütüphanelerine, kışlalarından edebiyatına ve mezarlıklarından binalarına kadar hemen her alanda ele alınıyor.

    Taç Vakfı Yönetim Kurulu Başkanı Dr. Sinan Genim'in Koç Holding'in sponsorluğunda İstanbul Büyükşehir Belediyesi'nin desteğiyle hazırladığı iki ciltlik bu büyük eserde yeralan makaleler, alanlarında uzman olan önemli isimlerin imzalarını taşıyor. Meselá, Prof. Dr. Nurhan Atasoy'un ‘Bahçeler', Cahit Kayra'nın ‘Yokuşlar, Merdivenler ve İnsanlar', Dr. Sinan Genim'in ‘Beyoğlu'nun Yerleşim Tarihi' gibi araştırmalarıyla beraber İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı Kadir Topbaş da ‘Dr. Kadir Topbaş' olarak semtin çokkültürlü kent hayatının geçmişini anlatıyorlar.

    Kitabın elime geçmesinden sonra tebrik etmek için aradığım Sinan Genim, Beyoğlu kitabını İstanbul'un bütün semtleri hakkında yapılacak diğer çalışmaların takip edeceğini söyledi. Sonra, eserin basım aşamasında karşılaştığı bir zorluğun üstesinden nasıl geldiklerini, böyle ilmi kitapların hemen ilk sayfalarına cumhurbaşkanının, başbakanın ve şehrin idari kadrosunun fotoğraflarının konulması gibisinden garip bir ádeti uygulamamak için ne şekilde uğraştığını anlattı.

    Yaptığı zevkli eserlerin ve şık restorasyonların yanına böyle bir eser de iláve ettiği için Dr. Sinan Genim'i ve eserin sponsorlarını tebrik ediyorum.

    Murat BARDAKÇI

    Kaynak:Hürriyet Arşiv -27 Haziran 2004-

    http://hurarsiv.hurriyet.com.tr/goster/haber.aspx?viewid=432622
     
    Erdal Özgüner ve gueldali bunu beğendi.
  2. gueldali

    gueldali Site Bağımlısı

    Kayıt:
    5 Mayıs 2008
    Mesajlar:
    340
    Beğeniler:
    272
    Şehir:
    Ankara
    Motosiklet:
    BMW
    Tarihimizdeki, gülsek mi aglasak mi durumlarindan biri daha.. Arsivlenecek makale icin tesekkürler Ömer kardesim
     
  3. Erdal Özgüner

    Erdal Özgüner Site Bağımlısı

    Kayıt:
    23 Şubat 2009
    Mesajlar:
    786
    Beğeniler:
    314
    Şehir:
    istanbul/küçükçekmece
    Motosiklet:
    Yamaha
    ömer kardeş emeğine sağlık, çok güzel bir konu,çokta güzel özetlemişsin. bu aralar tamda bana lazım olan tarihi bir bilgi, birilerinin kafasına kakmak için çok uygun bir zaman teşekkürler.
     
  4. Omer

    Omer Site Müdavimi

    Kayıt:
    7 Mayıs 2008
    Mesajlar:
    1.595
    Beğeniler:
    692
    Şehir:
    SAKARYA
    Motosiklet:
    Yamaha

    Yorumlar için teşekkürler.Bu hatırlatmayı yapmak zorundayım.

    Bu konuyu bana bir abim e-mail'le yolladı.E-mail'lin ana konusu Fransız'lar ile ilgili komik fırkralardı.Ancak Fransız'ları sevmesemde burada yayımlayabileceğimiz türden fırkralar değildi.Aşalayıcı ,küçük düşürücü fıkralardı.
    Fıkraların hepsini Fransız'ların I. ve II.Dünya savaşındaki beceriksizliklerinden dolayı İngiliz ve Amerikalılar uydurmuş...Bizle alakası yok...:)

    Fakat konunun altında bu önemli ve güzel makaleden bahsediyordu.Bende bu zamana kadar hiç duymadığım bu olayı sizlerle paylaşmak istedim.

    Umarım sizin gibi daha bir çok kişinin ilgisini çekecektir... :)Tabii okurlarsa...! :)
     
  5. Goktug Uguz

    Goktug Uguz Site Müdavimi

    Kayıt:
    26 Mart 2009
    Mesajlar:
    1.564
    Beğeniler:
    747
    Şehir:
    İstanbul - Bahçeşehir
    Motosiklet:
    BMW
    okudum gercekten cok hostu